Äýëõèé íèéòýýðýý äóëààðëûã çîãñîîõîä õóãàöàà áàéãàà þì øèã áóðóóãààð îéëãîæ áàéíà. Õýðýâ áèä ýðãýëò áóöàëòã¿é áàéäàëä îðîõã¿é áàéõààñ çàéëñõèéõèéã õ¿ñýæ ë áàéãàà áîë àãààð ìàíäàëä áàéãàà õ¿ëýìæèéí õèéí õýìæýýã øààðäëàãàòàé õýìæýýãýýð áóóðóóëàõàä åð人 ë 2-3 æèë ¿ëäýýä áàéíà. Өнөөдөр äýëõèéí äóëààðëûí õÿìðàëûã äàâàí туулахад õîã õàÿãäëûã äàõèí áîëîâñðóóëàõ, ãèáðèä ìàøèí õóäàëäàí àâàõ, îðîí íóòàãò ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäõ¿¿í õóäàëäàí àâàõ, сэргээгдэх ýð÷èì хүч ашиглах ãýõ ìýò òåõíîëîãèóä á¿õèé байгал экологит ээлтэй àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõýä õýò óðò õóãàöàà øààðäàãäàæ áàéãàà þì. Ýíý àñóóäàë íýí ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéíà. 2006 îíä ͯÁ-ûí Õ¿íñ պ人 Àæ Àõóéí áàéãóóëëàãà “Ìàë àæ àõóéí èõ ñ¿¿äýð” òàéëàíäаа ìàõíû õýðýãëýýíèé òàëààð äýëãýðýíã¿é ºã¿¿ëñýí áàéíà. Òóñ òàéëàíä õ¿í амын õýðýãëýýã õàíãàõ çîðèлгоор ýðõýëæ áàéãàà ìàë àæ àõóéí (үхэр, сарлаг, хонь, ямаа, гахай, шувууны) үйлдвэрлэл нь хүлэмжийн хийн ялгарóóëàëòын 18 хувийг бий болгодог гэж олон нийтэд мэдээлжээ. Энэ хэмжээ нь дэлхийн бүх тээврийн хэрэгслийн утааã нийлүүлснээс ч хол давсан байгаа бөгөөд ýíý íü äýëõèéí äóëààðëûã áóóðóóëàõàä àíõààðàõ ãîë ýõ ¿¿ñâýð íü ìàë àæ àõóé ãýäãèéã õýëæ ºã÷ áàéãàà íýã òîä æèøýý þì. Õ¿íñ պ人 Àæ Àõóéí áàéãóóëëàãын энэ тайлангèéí хамгийн сүүлийн үеийн судалгаанä дэлхийн хэмжээнд жил тутамд үүсч буй хүлэмжийн хийн ялгарóóлàëòыг áàãààð òîîöîõîä 51% нь чухамхүү мал ахуйгаас үүсч байна гэж тогтоожээ. Энэ тайланг ãàðãàñàí судлаачид хүлэмжийн хийн нийлбэр хэмжээг хамгийн багаар нь авч тооцохыг эрмэлзсэн учраас 51% гэдэг бол тэдний үзэж байгаагаар харин ч даруухан тоо ажээ. Роберт Гүүдланд болон Жефф Анханг нарын хамтран бичсэн Мал аж ахуй ба цаг уурын өөрчлөлт илтгэлийг дараах хаягаар олж үзэх боломжтой:http://www.worldwatch.org/files/pdf/Livestock%20and%20Climate%20Change.pdfАсар их хэмжээний метан õèé болон азотын èñëèéí ялгарал нь мал аж ахуй болон загасны үйлдвэрлэлтэй холбоотой учраас хангалттай тооны хүн ургамлын гаралтай хүнсийг сонгосноор л хүлэмжийн хийг мэдэгдэхүйц хэмжээгээр сааруулж чадна. Иймээс цаг уурын өөрчлөлтийн эсрэг тэмцэлд маш хурдан бөгөөд дэлхийн эдийн засагт зардал чирэгдэлгүйгээр томоохон өөрчлөлтийг авч ирэх хүч чадал çºâõºí õóâü õ¿íä ë áàéíà. Олон хүнд мал амьтны ба загас, шувууны мах болон сүү, сүүн бүтээгдýхүүнээс татгалзах гэдэг огт боломжгүй буюу бараг л мухар сүñýг ìэò санагддаг хэмээн Хятад Судлал номыг бичсэн Др Колин Кампбел хэлжээ. Түүний зөвлөж буйгаар нэг сар оролдоод үзэх хэрэгтэй гэсэн байна. Бид мах ба сүү îðîîгүй хоолыг сайхан гэж төсөөлж чаддаггүй учраас ийм шилжилтийг хийх нь хэцүү байж болохыг тэр хүлээн зөвшөөрөхийн зэрэгцээ эхний нэг сарын ард гарсны дараа “та ургамлын гаралтай хоолыг маш сэтгэл хангалуун бөгөөд баяртайгаар идэж чаддаг болсон байна” гэж õýëæýý. Махыг орлогч маш олон бүтээгдэхүүн байх болсон энэ үед махгүй хүнс эсвэл зөвхөн ургамлын гаралтай хүнс хэрэглэх нь урьд урьдаас хамаагүй хялбар болжээ. Бид цагаан хоол эсвэл веган буюу ургамлын гаралтай хүнс хэрэглэх энгийн сонголтыг хийснээрээ дэлхий дахинаа ус, эрчим хүч, хүнсийг маш ихээр хэмнэж, улмаар дэлхийн эдийн засгийн хөгжлийг сэргээн түргэсгэж, дайн дажныг зогсоож чадах нь дамжиггүй. Дэлхий дээр 1 тэрбум хүн орондоо өлсгөлөн орж, тэрбумээс ч илүү олон хүн цэвэр ундны усаар дутагдаж байхад энэ бол бидний хайхрахгүй өнгөрч болохгүй шийдэл гарцаагүй мөн билээ. Шинэ үеийн америкчуудад зориулсан хоол хүнс, Жон Робинс, Хуудас. 350 - 356Ингэж чадвал бид агаар мандалд тархсан нүүрсхүчлийн хийг улам багасгахад туслаж чадах илүү ногоон технологиуд болон эрчим хүчний цэвэр эх үүсвэрийг олж нэвтрүүлэх цаг хугацааг хожих юм. “Нүүрсхүчлийн ялгарлыг зогсоохын тулд хүний хийж болох цор ганц алхам бол цагаан хоолтон болох явдал юм.”- Hаса-ийн цаг уурын шилдэг эрдэмтэн Др. Жеймс Хансен"Зарим нэг тооцоо судалгааг харвал та үнэхээр гайхширна. Миний бодлоор бусад зүйлээс илүүтэйгээр МАХНЫ ХЭРЭГЛЭЭГЭЭ БАГАСГАХ нь аль ч талаараа хамгийн зөв шийдэл мөн."-НҮБ-н Засгийн газар хоорондын Цаг Уурын Өөрчлөлтийг Судлах Хорооны Тэргүүн Др. Ражендра Пачаури: “Áèä õîîëíû ñîíãîëòîî ººð÷ëºõã¿é áîë þó ÷ ººð÷ëºãäºõã¿é. Ó÷èð íü áèäíèé îé ìîäíû èõýíõèéã ñ¿éòãýæ áàéãàà íü ìàõ, óñûã áîõèðäóóëæ áàéãàà íü ìàõ, ìàõíààñ áîëæ õ¿ì¿¿ñ ºâ÷èëæ óëìààð òýäíèé á¿õ ìºí㺠ýìíýëýã óðóó óðñàæ áàéíà. Èéìýýñ äýëõèéãýý àâðàõûã õ¿ññýí õýí ÷ õàìãèéí ýõýíä óðãàìëûí ãàðàëòàé õîîë, õ¿íñèéã ñîíãîõ õýðýãòýé”. - Ìàíåêà Ãàíäè, ïàðëàìåíò÷, õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû ÿàìíû ñàéä àñàí, Ýíýòõýã “Îäîî áèäýíòýé í¿¿ð òóëààä áàéãàà õ¿íä íºõöºë áàéäëûã øèéäýõ õàìãèéí ñàéí àðãà áîë öàãààí õîîëòîí áîëîõ þì. ¯¿íèéã õ¿í, àìüòàí áîëîîä áèäýíä áàéãàà öîðûí ãàíö ãàðàã äýëõèéãýý àâðàõûí òóëä îëîí íèéòýä íýýëòòýé áîëãîõ, áîëîìæòîé áîë õóóëü ãàðãàñàí ÷ áîëíî”. - Òºãñ Ãýãýýðñýí Èõ Áàãø ×èí Õàé, õ¿ì¿¿íëýãèéí áîëîîä îþóí ñàíààíû óäèðäàã÷“Õ¿ì¿¿ñ àìüòäûã õ¿íñíèé íîãîî ìýò ¿çäýã íü çºâ áèø. Áè Ò¿âäèéí áîëîí áóñàä àðä ò¿ìýíä áýðõøýýëã¿éãýýð öàãààí õîîëòîí áîëîõûã ë óðàìøóóëäàã”.- Äàëàé Ëàì, Îþóí ñàíààíû óäèðäàã÷“Цагаан хоолноос өөр ямар ч хувьсал хүмүүнд дэлхий дээр эсэн мэнд үлдэх боломжийг нэмэгдүүлж, эрүүл мэндэд нь ач тустай байж чадахгүй”. - Альберт Эйнштэйн –Германы нэрт эрдэмтэн“Àðä ò¿ìíèé òºëºâ áàéäàë, ¸ñ ñóðòàõóóíû õºãæëèéã àìüòàäòàé õýðõýí õàðüöàæ áàéãààãààñ ä¿ãíýæ áîëíî”. - Ìàõàòìà Ãàíäè, Îþóí ñàíààíû óäèðäàã÷